نقش فناوریهای دیجیتال در آینده فعالیتهای اجتماعی و داوطلبی
در سالهای اخیر، اینترنت تنها به ابزاری برای ارتباطات روزمره تبدیل نشده، بلکه به یکی از مهمترین زیرساختهای شکلگیری کنشهای اجتماعی و فعالیتهای داوطلبانه تبدیل شده است. گسترش شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و پلتفرمهای آنلاین این پرسش را مطرح کرده است که آیا زندگی دیجیتال باعث کاهش حضور اجتماعی افراد میشود یا میتواند زمینه مشارکت بیشتر شهروندان را فراهم کند؟
پژوهشی منتشرشده در نشریه علمی VOLUNTAS: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations با عنوان «استفاده از اینترنت و داوطلبی: روابط و تفاوتها در میان گروههای سنی و کاربردهای مختلف» تلاش کرده است رابطه میان میزان استفاده از اینترنت و مشارکت افراد در فعالیتهای داوطلبانه را بررسی کند.
اینترنت؛ تهدیدی برای مشارکت اجتماعی یا فرصتی برای آن؟
یکی از نگرانیهای قدیمی درباره گسترش فناوریهای دیجیتال این بوده که استفاده زیاد از اینترنت ممکن است افراد را از روابط اجتماعی واقعی دور کند و به کاهش مشارکت مدنی منجر شود. بر اساس این نگاه، حضور طولانیمدت در فضای آنلاین ممکن است جای تعاملات حضوری، فعالیتهای جمعی و مشارکت در امور اجتماعی را بگیرد.
اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد که رابطه میان اینترنت و فعالیت داوطلبانه پیچیدهتر از این تصور ساده است. اینترنت لزوماً جایگزین مشارکت اجتماعی نمیشود؛ بلکه در بسیاری از موارد میتواند به عنوان ابزاری برای پیدا کردن فرصتهای داوطلبی، ارتباط با سازمانهای اجتماعی و افزایش آگاهی عمومی عمل کند.
شبکههای اجتماعی؛ پلی میان شهروندان و سازمانهای مردمنهاد
یکی از مهمترین تغییراتی که اینترنت ایجاد کرده، کاهش فاصله میان افراد و سازمانهای اجتماعی است. در گذشته، بسیاری از افراد تنها زمانی امکان مشارکت داوطلبانه داشتند که از طریق ارتباطات محلی یا معرفی دوستان با یک سازمان آشنا میشدند.
امروزه شبکههای اجتماعی این مسیر را تغییر دادهاند. افراد میتوانند در مدت کوتاهی با یک کمپین اجتماعی، یک سازمان مردمنهاد یا یک فعالیت داوطلبانه آشنا شوند و حتی بدون حضور فیزیکی، بخشی از یک حرکت جمعی باشند.
از اطلاعرسانی درباره بحرانهای اجتماعی گرفته تا جذب نیروهای داوطلب برای فعالیتهای فوری، فضای دیجیتال به سازمانها امکان داده است جامعه بزرگتری از همراهان را شکل دهند.
تفاوت نسلها در استفاده از اینترنت برای فعالیت داوطلبانه
یکی از بخشهای مهم این مطالعه، بررسی تفاوت میان گروههای سنی مختلف است. نتایج نشان میدهد که ارتباط میان استفاده از اینترنت و مشارکت داوطلبانه در همه گروههای سنی یکسان نیست.
نسلهای جوانتر معمولاً بیشتر از اینترنت برای یافتن اطلاعات، ارتباطگیری و پیوستن به فعالیتهای اجتماعی استفاده میکنند. در مقابل، برای گروههای سنی بالاتر، اینترنت میتواند ابزاری برای حفظ ارتباطات اجتماعی موجود و دسترسی آسانتر به فرصتهای مشارکت باشد.
این تفاوتها نشان میدهد که سازمانهای مردمنهاد نمیتوانند یک راهبرد واحد برای جذب داوطلبان در نظر بگیرند؛ بلکه باید متناسب با ویژگیهای هر گروه سنی، از ابزارهای ارتباطی متفاوت استفاده کنند.
از داوطلبی سنتی تا داوطلبی دیجیتال
رشد فناوری باعث ظهور شکلهای جدیدی از مشارکت شده است. امروز بسیاری از فعالیتهای داوطلبانه میتوانند بدون حضور فیزیکی انجام شوند؛ از تولید محتوا و ترجمه گرفته تا آموزش آنلاین، مشاوره تخصصی، جمعآوری داده و پشتیبانی از کمپینهای اجتماعی.
این تحول به ویژه برای افرادی که محدودیت زمانی، جغرافیایی یا جسمی دارند اهمیت زیادی دارد و امکان مشارکت گروههایی را فراهم میکند که پیش از این کمتر در فعالیتهای داوطلبانه حضور داشتند.
نقش سازمانهای اجتماعی در عصر دیجیتال
برای سازمانهای مردمنهاد و تشکلهای اجتماعی، اینترنت دیگر فقط یک ابزار اطلاعرسانی نیست؛ بلکه به بخشی از راهبرد جذب، آموزش و حفظ داوطلبان تبدیل شده است.
سازمانهایی که بتوانند از ظرفیت شبکههای اجتماعی، پلتفرمهای آنلاین و ارتباطات دیجیتال استفاده کنند، امکان بیشتری برای ایجاد جوامع فعال و پایدار خواهند داشت.
با این حال، موفقیت در فضای دیجیتال تنها به داشتن یک صفحه در شبکههای اجتماعی محدود نمیشود. ایجاد اعتماد، روایتگری مؤثر، شفافیت عملکرد و ایجاد فرصتهای واقعی مشارکت، عوامل مهمی هستند که میتوانند افراد را از یک دنبالکننده ساده به یک داوطلب فعال تبدیل کنند.
آینده کار داوطلبانه در عصر شبکههای اجتماعی
نتایج این پژوهش نشان میدهد که اینترنت را نباید رقیب مشارکت اجتماعی دانست. فناوریهای دیجیتال میتوانند به عنوان یک شتابدهنده برای فعالیتهای داوطلبانه عمل کنند؛ به شرط آنکه سازمانها از آنها برای ایجاد ارتباط، اعتمادسازی و تسهیل مشارکت استفاده کنند.
آینده کار داوطلبانه احتمالاً ترکیبی از مشارکت حضوری و آنلاین خواهد بود؛ نسلی از شهروندان که هم در فضای دیجیتال فعالاند و هم در میدان اجتماعی حضور دارند. در چنین شرایطی، سازمانهای اجتماعی موفق، سازمانهایی خواهند بود که بتوانند میان این دو جهان ارتباطی مؤثر برقرار کنند.
منبع: Cambridge University Press & Assessment