محمدصالح نقره کار، عضو هیات مدیره حامیان جامعه مدنی (حجم)

جنگِ ۱۲روزهٔ تحمیلی نشان داد که نقش نهادهای مدنیِ توسعه‌گرا و ترمیم‌گرِ رابطهٔ ملت و دولت، تا چه اندازه منحصر‌به‌فرد و سازنده است. چسبندگی و مودّت‌افزاییِ جامعه، با چاشنیِ نهادهای واسطِ خیرخواه، تصویری از ملتی به‌هم‌پیوسته و هم‌آرمان را متجسّم می‌کند و این موهبت باید پاس داشته شود. در ادامه، ملاحظاتی طرح می‌شود:

محمد عطاردیان - رئیس هیات مدیره و مدیرعامل حامیان جامعه مدنی (حجم)

در مسیر دستیابی به دموکراسی پایدار در ایران، برگزاری گفت‌وگوهای اجتماعی گسترده و فراگیر، ضرورتی انکارناپذیر است. این گفت‌وگوها می‌توانند پلی برای عبور از بحران‌های فعلی جامعه – از جمله چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی – باشند و راه را برای ساختن جامعه‌ای آزاد، دموکراتیک و مبتنی بر حقوق بشر هموار کنند. در این فرآیند، نهادهای مدنی مانند سازمان‌های مردم‌نهاد، انجمن‌های علمی، سندیکاها و دیگر ساختارهای اجتماعی، نقش کلیدی ایفا می‌کنند. این نهادها، به عنوان پیشگامان گفتمان اجتماعی، با ارتباط مستقیم با مردم، می‌توانند نیازها، حساسیت‌ها و دیدگاه‌های متنوع جامعه را به خوبی درک و نمایندگی کنند.

در جهان امروز، با پیچیده‌تر شدن بحران‌های ملی همچون بلایای طبیعی، پاندمی‌ها، خشکسالی، آلودگی محیط‌زیست، و بحران‌های اجتماعی و اقتصادی، نقش بازیگران غیردولتی بیش از گذشته برجسته شده است. در این میان، سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) به عنوان نهادهایی برخواسته از دل جامعه، توانسته‌اند به بازوانی توانمند در پیشگیری و کنترل بحران‌های ملی تبدیل شوند. این نوشته نگاهی دارد به جایگاه سمن‌ها در مدیریت بحران، اهمیت آن‌ها، نمونه‌های موفق و محدودیت‌هایی که با آن مواجه‌اند.

ذینفعان حوزه سلامت و توسعه به طور فزاینده‌ای به نقش نهادهای مدنی در کمک به تقویت تاب‌آوری جوامع در برابر بحران‌های بهداشتی عمومی پی برده‌اند. نهادهای مدنی در ارائه خدمات و آگاهی‌رسانی در جوامع، حمایت از اجرای کمپین‌ها و پیوند فعالیت‌های عمومی و خصوصی نقش مرکزی ایفا می‌کنند. این نهادها به نوآوری اجتماعی کمک می‌کنند و در صورتی که توانمند شوند، می‌توانند به ضرب‌کننده‌های دانش تبدیل شوند.

مقالهٔ «نخبگان جامعه مدنی: مدیران سرمایه مدنی» از آندرس سِولستد و هاکان یوهانسون در سال ۲۰۲۴، با هدف پر کردن خلأ مفهومی در پژوهش‌های نخبگان و جامعه مدنی نوشته شده است. نویسندگان بر این باورند که مفهوم «نخبگان جامعه مدنی» تاکنون به‌صورت نظام‌مند تدوین نشده و همین امر درک عمومی و دانشگاهی ما از پویایی‌های سطوح بالایی جامعه مدنی را با چالش مواجه می‌سازد. آن‌ها برای پاسخ به این خلأ، از چارچوب نظری پیر بوردیو بهره می‌برند و نخبگان جامعه مدنی را به‌عنوان «مدیران سرمایه مدنی» معرفی می‌کنند.

در سال‌های اخیر، جهان با مجموعه‌ای از بحران‌های درهم‌تنیده و بی‌سابقه مواجه بوده است؛ از جنگ و نابرابری اقتصادی گرفته تا بحران اقلیمی و تضعیف دموکراسی. در چنین شرایطی، جامعه مدنی بیش از هر زمان دیگری نقش حیاتی و تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کند — نقشی که آن را به آخرین خط دفاعی برای حفاظت از حقوق بشر، عدالت اجتماعی و پایداری جهانی بدل کرده است.

نویسنده: محمد عطاردیان، ريیس هیات مدیره و مدیرعامل حامیان جامعه مدنی (حجم)

تشکل‌های کارگری و کارفرمایی، ستون فقرات گفت‌وگوی اجتماعی و زمینه‌ساز توسعه پایدار در هر کشوری هستند. موضوع «حق تشکل‌های کارگری و کارفرمایی، مطالبه‌گری برای زندگی شایسته» نه‌تنها یک دغدغه صنفی، بلکه ضرورتی حیاتی برای آینده اقتصاد ایران است. نادیده‌گرفتن این حق، به‌معنای حذف یکی از اساسی‌ترین مکانیسم‌های تنظیم روابط کار و لطمه به اعتماد متقابل بین سه‌جانبه‌گرایان (تشکل‌های کارگری، کارفرمایی و دولت) است.